Uglerod yzlary adam işiniň daşky gurşawa täsirini ölçeýän görkezijidir. “Uglerod yzlary” düşünjesi esasan CO2 ekwiwalenti (CO2eq) hökmünde aňladylýan “ekologiýa yzlary” sözünden gelip çykýar, ol adam önümçiligi we sarp ediş işleri mahalynda çykýan parnik gazlarynyň umumy zyňyndylaryny görkezýär.
Uglerod yzlary, gözleg obýektiniň ýaşaýyş döwrüniň dowamynda gönüden-göni ýa-da gytaklaýyn döreden parnik gazlarynyň zyňyndylaryny bahalandyrmak üçin Ömrüň Ösimi Bahalandyrmasynyň (ÖÖ) ulanylmagydyr. Şol bir obýekt üçin uglerod yzlaryny hasaba almagyň kynçylygy we gerimi uglerod zyňyndylaryndan has ulydyr we hasaba almagyň netijeleri uglerod zyňyndylary barada maglumatlary öz içine alýar.
Ählumumy howanyň üýtgemeginiň we daşky gurşaw meseleleriniň barha agyrlaşmagy bilen, uglerod yzlarynyň hasaba alynmagy has möhüm ähmiýete eýe boldy. Ol bize diňe bir adam işiniň daşky gurşawa täsirini has takyk düşünmäge kömek etmän, eýsem zyňyndylary azaltmak strategiýalaryny işläp düzmek we ýaşyl we az uglerodly özgertmeleri öňe sürmek üçin ylmy esas döredip biler.
Bambukyň tutuş ömürlik sikli, ösüşden we ösüşden, ýygnamakdan, gaýtadan işlemekden we öndürmekden, önümi ulanmakdan başlap, ýok etmeklige çenli, bambuk tokaý uglerod siňdirijisini, bambuk önüminiň öndürilişini we ulanylyşyny, şeýle hem ýok edilenden soň uglerod yzyny öz içine alýan uglerod sikliniň doly prosesidir.
Bu ylmy hasabatda uglerod yzyny we uglerod etiketkasyny öwrenmek, şeýle hem bar bolan bambuk önümleriniň uglerod yzyny öwrenmek boýunça barlaglary guramak arkaly ekologiýa bambuk tokaýlaryny ekmegiň we senagat ösüşiniň howa uýgunlaşmasy üçin gymmatyny görkezmäge synanyşylýar.
1. Uglerod yzynyň hasaba alnyşy
① Konsepsiýa: Birleşen Milletler Guramasynyň Howanyň üýtgemegi baradaky Çarçuwaly Konwensiýasynyň kesgitlemesine görä, uglerod yzlary adamyň işi wagtynda çykarylýan ýa-da önümiň/hyzmatyň tutuş ömürlik döwründe toplanan uglerod dioksidiniň we beýleki parnik gazlarynyň umumy mukdaryny aňladýar.
Uglerod ýazgysy “önümiň uglerod yzynyň” bir görnüşi bolup, ol önümiň çig maldan gaýtadan işlenýänçä parnik gazlarynyň zyňyndylarynyň doly durmuş döwrüni görkezýän sanly ýazgy bolup, ulanyjylara önümiň uglerod zyňyndylary barada maglumat bermek üçin ýazgy görnüşinde hyzmat edýär.
Ömür döwrüniň bahalandyrylmagy (ÖDÝ) soňky ýyllarda Günbatar ýurtlarynda işlenip düzülen we henizem yzygiderli ylmy-barlag we işläp düzmek tapgyrynda bolan täze daşky gurşawa täsir bahalandyryş usulydyr. Önümiň uglerod yzyny bahalandyrmagyň esasy standarty ÖDÝ usuly bolup, ol uglerod yzyny hasaplamagyň ygtybarlylygyny we amatlylygyny ýokarlandyrmak üçin iň gowy saýlaw hasaplanýar.
LCA ilki bilen energiýanyň we materiallaryň sarp edilişini, şeýle hem daşky gurşawa goýberilýän zyýanly maddalary tutuş ýaşaýyş döwrüniň dowamynda kesgitleýär we san taýdan kesgitleýär, soňra bu sarp edilişiň we goýberilýän zyýanly maddalaryň daşky gurşawa täsirini baha berýär we ahyrsoňy bu täsirleri azaltmak üçin mümkinçilikleri anyklaýar we baha berýär. 2006-njy ýylda çykarylan ISO 14040 standarty "ýaşaýyş döwrüniň bahalandyryş ädimlerini" dört tapgyra bölýär: maksady we gerimi kesgitlemek, inwentar seljermesi, täsiriň bahalandyrylmagy we düşündiriliş.
2 Standartlar we usullar:
Häzirki wagtda uglerod yzyny hasaplamagyň dürli usullary bar.
Hytaýda hasapçylyk usullary ulgamyň çäkleriniň sazlamalaryna we model prinsiplerine esaslanyp üç kategoriýa bölünip bilner: Proseslere esaslanýan ömür döwrüniň bahalandyrmasy (PLCA), Giriş çykyşynyň ömür döwrüniň bahalandyrmasy (I-OLCA) we Gibrid ömür döwrüniň bahalandyrmasy (HLCA). Häzirki wagtda Hytaýda uglerod yzynyň hasapçylygy üçin bitewi milli standartlar ýok.
Halkara derejesinde önüm derejesinde üç esasy halkara standart bar: “Önümiň we hyzmat ömrüniň dowamynda parnik gazlarynyň zyňyndylaryny bahalandyrmak üçin PAS 2050:2011 Spesifikasiýa” (BSI., 2011), “GHGP Protokoly” (WRI, WBCSD, 2011) we “ISO 14067:2018 Parnik gazlary – Önümiň uglerod yzlary – Mukdar talaplary we görkezmeleri” (ISO, 2018).
Ýaşaýyş döwrüniň teoriýasyna görä, PAS2050 we ISO14067 häzirki wagtda önümiň uglerod yzyny umumy elýeterli hasaplama usullary bilen bahalandyrmak üçin döredilen standartlar bolup, olaryň ikisi hem iki baha beriş usulyny öz içine alýar: Biznesden Müşderä (B2C) we Biznesden Biznese (B2B).
B2C-niň bahalandyrma mazmuny çig mal, önümçilik we gaýtadan işlemek, paýlamak we bölek satuw, sarp edijileriň ulanylyşy, soňky zyňyndylary ýa-da gaýtadan işlemek, ýagny "beşikden mazara" çenli öz içine alýar. B2B bahalandyrma mazmuny çig mal, önümçilik we gaýtadan işlemek, şeýle hem aşaky akymdaky söwdagärlere daşamagy, ýagny "beşikden derwezeden" öz içine alýar.
PAS2050 önüminiň uglerod yzyny sertifikatlaşdyrmak prosesi üç tapgyrdan ybarat: başlangyç tapgyry, önümiň uglerod yzyny hasaplamak tapgyry we indiki ädimler. ISO14067 önüminiň uglerod yzyny hasaba almak prosesi bäş tapgyrdan ybarat: maksatly önümi kesgitlemek, hasap ulgamynyň çägini kesgitlemek, hasap wagt çägini kesgitlemek, ulgamyň çägindäki zyňyndy çeşmelerini tertiplemek we önümiň uglerod yzyny hasaplamak.
③ Manysy
Uglerod yzyny hasaba almak arkaly biz ýokary zyýanly gazlaryň çykarylyşyny üpjün edýän pudaklary we sebitleri anyklap, zyýanly gazlaryň çykarylyşyny azaltmak üçin degişli çäreleri görüp bileris. Uglerod yzyny hasaplamak bizi pes uglerodly durmuş ýörelgelerini we sarp ediş nusgalaryny kemala getirmäge hem gönükdirip biler.
Uglerod etiketkasy önümçilik gurşawynda ýa-da önümleriň ýaşaýyş döwründe parnik gazlarynyň zyňyndylaryny ýüze çykarmagyň möhüm usuly, şeýle hem maýadarlar, hökümet gözegçilik edaralary we jemgyýetçilik üçin önümçilik guramalarynyň parnik gazlarynyň zyňyndylaryny düşünmek üçin penjire bolup durýar. Uglerod maglumatlaryny açmagyň möhüm usuly hökmünde uglerod etiketkasy barha köp ýurtlar tarapyndan giňden kabul edildi.
Oba hojalyk önümleriniň uglerod etiketkasy oba hojalyk önümlerinde uglerod etiketkasynyň aýratyn ulanylyşydyr. Beýleki önüm görnüşleri bilen deňeşdirilende, oba hojalyk önümlerinde uglerod etiketkalarynyň ornaşdyrylmagy has möhümdir. Birinjiden, oba hojalygy parnik gazlarynyň zyňyndylarynyň möhüm çeşmesi we uglerod dioksidi bolmadyk parnik gazlarynyň zyňyndylarynyň iň uly çeşmesidir. Ikinjiden, senagat pudagy bilen deňeşdirilende, oba hojalyk önümçilik prosesinde uglerod etiketkasy baradaky maglumatlaryň açylmagy heniz tamamlanmady, bu bolsa ulanylyş senariýalarynyň baýlygyny çäklendirýär. Üçünjiden, sarp edijiler sarp ediji tarapdaky önümleriň uglerod yzlary barada netijeli maglumat almakda kynçylyk çekýärler. Soňky ýyllarda birnäçe gözlegler belli bir sarp ediji toparlarynyň pes uglerodly önümler üçin tölemäge taýýardygyny we uglerod etiketkasynyň öndürijiler bilen sarp edijileriň arasyndaky maglumat deňsizliginiň öwezini dolup biljekdigini we bazaryň netijeliligini ýokarlandyrmaga kömek edýändigini görkezdi.
2, Bambuk senagat zynjyry
① Bambuk senagat zynjyrynyň esasy ýagdaýy
Hytaýda bambuk gaýtadan işleýän senagat zynjyry ýokarky, ortaky we aşaky akymlara bölünýär. Ýokarky akym bambuk ýapraklary, bambuk gülleri, bambuk şahalary, bambuk süýümleri we ş.m. ýaly bambukyň dürli bölekleriniň çig mallary we ekstraktlarydyr. Ortaky akym bambuk gurluşyk materiallary, bambuk önümleri, bambuk şahalary we iýmit, bambuk sellýuloza kagyz öndürmek we ş.m. ýaly dürli ugurlarda müňlerçe görnüşi öz içine alýar; Bambuk önümleriniň aşaky ulanylyşyna kagyz öndürmek, mebel öndürmek, derman materiallary we bambuk medeni syýahatçylygy we ş.m. girýär.
Bambuk baýlyklary bambuk senagatynyň ösüşiniň esasydyr. Ulanylyşyna görä, bambuk agaç üçin bambuk, bambuk şahalary üçin bambuk, sellýuloza üçin bambuk we bag bezegi üçin bambuk ýaly böleklere bölünýär. Bambuk tokaý baýlyklarynyň tebigatyndan agaç bambuk tokaýlarynyň paýy 36%, ondan soň bambuk şahalary we agaç iki maksatly bambuk tokaýlary, ekologiýa taýdan jemgyýetçilik abadançylygy bambuk tokaýlary we sellýuloza bambuk tokaýlary gelýär, olar degişlilikde 24%, 19% we 14% -ni düzýär. Bambuk şahalary we gözel bambuk tokaýlary deňeşdirme boýunça az paýa eýedir. Hytaýda 837 görnüş we ýyllyk 150 million tonna bambuk öndürilýän köp sanly bambuk baýlyklary bar.
Bambuk Hytaýa mahsus iň möhüm bambuk görnüşidir. Häzirki wagtda bambuk Hytaýda bambuk inženerçilik materiallaryny gaýtadan işlemek, täze bambuk şahalary bazary we bambuk şahalaryny gaýtadan işlemek önümleri üçin esasy çig maldyr. Geljekde bambuk Hytaýda bambuk baýlyklaryny ösdürip ýetişdirmegiň esasy önümi bolup galar. Häzirki wagtda Hytaýda bambuk gaýtadan işlemek we ulanmak önümleriniň on görnüşi bambuk emeli tagtalary, bambuk pol örtügi, bambuk şahalary, bambuk sellýuloza we kagyz öndürmek, bambuk süýümi önümleri, bambuk mebelleri, bambuk gündelik önümleri we el işleri, bambuk kömür we bambuk sirkesi, bambuk ekstraktlary we içgiler, bambuk tokaýlarynyň aşagyndaky ykdysady önümler, şeýle hem bambuk syýahatçylygy we saglygy goraýyşdyr. Olaryň arasynda bambuk emeli tagtalary we inženerçilik materiallary Hytaýyň bambuk senagatynyň sütunlarydyr.
Iki uglerodly maksat boýunça bambuk senagat zynjyryny nädip ösdürmeli
“Goşa uglerod” maksady Hytaýyň 2030-njy ýyla çenli uglerodyň iň ýokary derejesine, 2060-njy ýyla çenli bolsa uglerod bitaraplygyna ýetmäge çalyşýandygyny aňladýar. Häzirki wagtda Hytaý köp pudaklarda uglerod zyňyndylaryna bolan talaplaryny ýokarlandyrdy we ýaşyl, az uglerodly we ykdysady taýdan netijeli pudaklary işjeň öwrendi. Öz ekologiýa artykmaçlyklaryndan başga-da, bambuk senagaty uglerod siňdiriji hökmünde we uglerod söwda bazaryna girmek mümkinçiligini hem öwrenmeli.
(1) Bambuk tokaýlarynda uglerod siňdiriji serişdeleriň giň toplumy bar:
Hytaýdaky häzirki maglumatlara görä, bambuk tokaýlarynyň meýdany soňky 50 ýylda ep-esli artdy. 1950-nji we 1960-njy ýyllardaky 2,4539 million gektardan XXI asyryň başynda 4,8426 million gektara çenli (Taýwanyň maglumatlaryny hasaba almanyňda), ýyllyk ösüş 97,34% boldy. Milli tokaý meýdanynda bambuk tokaýlarynyň paýy 2,87% -den 2,96% -e çenli ýokarlandy. Bambuk tokaý serişdeleri Hytaýyň tokaý serişdeleriniň möhüm bölegine öwrüldi. 6-njy Milli tokaý serişdeleriniň sanawyna görä, Hytaýdaky 4,8426 million gektar bambuk tokaýlarynyň arasynda 3,372 million gektar bambuk bar, olarda tas 7,5 milliard ösümlik bar, bu bolsa ýurduň bambuk tokaý meýdanynyň takmynan 70% -ni düzýär.
(2) Bambuk tokaý organizmleriniň artykmaçlyklary:
1 Bambuk gysga ösüş sikline, güýçli partlama ösüşine eýedir we gaýtadan dikeldilýän ösüş we ýyllyk hasyl ýygnamak aýratynlyklaryna eýedir. Onuň ulanyş gymmaty ýokary we doly agaç kesilenden soň topragyň eroziýasyna we yzygiderli ekilenden soň topragyň zaýalanmagyna meňzeş kynçylyklary ýok. Onuň uglerodyň toplanmagy üçin uly mümkinçiligi bar. Maglumatlar bambuk tokaýlarynyň agaç gatlagyndaky ýyllyk üýtgewsiz uglerodyň mukdarynyň 5.097t/hm2 (ýyllyk çöp öndürilişini hasaba almanyňda) bolandygyny görkezýär, bu bolsa çalt ösýän hytaý arçasynyňkydan 1.46 esse köp.
2 Bambuk tokaýlary deňeşdirme boýunça ýönekeý ösüş şertlerine, dürli ösüş nusgalaryna, bölekleýin ýaýramagyna we üznüksiz meýdan üýtgeşikligine eýedir. Olar uly geografik ýaýrama meýdanyna we giň gerime eýe bolup, esasan Fužýan, Szýansi, Hunan we Çžeňň ştatlarynda jemlenen 17 welaýatda we şäherde ýaýrandyr. Olar dürli sebitlerde çalt we giň gerimli ösüşe laýyk gelip, çylşyrymly we ýakyn uglerod giňişligi-wagt nusgalaryny we uglerod çeşmesiniň çökündisiniň dinamiki ulgamlaryny emele getirip bilýärler.
(3) Bambuk tokaýlarynyň uglerod sekwestrasiýasy üçin şertler ýetişen:
① Bambukyň gaýtadan işlenýän senagaty deňeşdirme boýunça doly
Bambuk senagaty esasy, ikinji we üçünji pudaklary öz içine alýar, onuň önümçilik gymmaty 2010-njy ýyldaky 82 milliard ýuandan 2022-nji ýylda 415,3 milliard ýuana çenli ýokarlandy we ortaça ýyllyk ösüş depgini 30% -den gowrak boldy. 2035-nji ýyla çenli bambuk senagatynyň önümçilik gymmatynyň 1 trillion ýuandan geçmegine garaşylýar. Häzirki wagtda Hytaýyň Çžeýan welaýatynyň Anji etrabynda tebigatdan we ykdysadyýetden özara integrasiýa çenli iki oba hojalyk uglerod siňdirijisiniň toplumlaýyn usulyna gönükdirilen täze bambuk senagaty zynjyrynyň modeliniň innowasiýalary amala aşyryldy.
② Degişli syýasat goldawy
Hytaý iki uglerodly maksady teklip edeninden soň, tutuş pudagy uglerod bitaraplygyny dolandyrmakda gönükdirmek üçin köp sanly syýasatlary we pikirleri çap etdi. 2021-nji ýylyň 11-nji noýabrynda Döwlet tokaý hojalygy we otlaklar müdirligi, Milli ösüş we özgertmeler komissiýasy we Ylym we tehnologiýa ministrligi ýaly on sany departament "Bambuk senagatynyň innowasion ösüşini çaltlandyrmak boýunça on sany departamentiň pikirlerini" çap etdi. 2023-nji ýylyň 2-nji noýabrynda Milli ösüş we özgertmeler komissiýasy we beýleki departamentler bilelikde "Plastikiň bambuk bilen çalşylmagyny" çaltlandyrmak boýunça üç ýyllyk hereket meýilnamasyny" çap etdiler. Mundan başga-da, Fužýan, Çžižýan, Szýansi ýaly beýleki welaýatlarda bambuk senagatynyň ösüşini höweslendirmek boýunça pikirler öňe sürüldi. Dürli senagat guşaklarynyň integrasiýasy we hyzmatdaşlygy esasynda uglerod bellikleriniň we uglerod yzlarynyň täze söwda modelleri girizildi.
3, Bambuk senagat zynjyrynyň uglerod yzyny nädip hasaplamaly?
① Bambuk önümleriniň uglerod yzlary boýunça ylmy-barlag işleriniň ösüşi
Häzirki wagtda bambuk önümleriniň uglerod yzyny öwrenmek boýunça ýerli we halkara derejesinde az ylmy barlaglar bar. Bar bolan ylmy barlaglara görä, bambuk önümleriniň uglerodyň soňky geçirijilik we saklaýyş kuwwaty dürli ulanmak usullarynda, ýagny açylma, integrasiýa we rekombinasiýada üýtgeýär, bu bolsa bambuk önümleriniň uglerod yzyny jemlemek üçin dürli täsirlere getirýär.
② Bambuk önümleriniň tutuş ömürlik döwrüniň dowamynda uglerod aýlanyş prosesi
Bambuk önümleriniň tutuş ýaşaýyş döwri, bambukyň ösmeginden we ösmeginden (fotosintez), ösdürip ýetişdirmekden we dolandyrmakdan, ýygnamakdan, çig mal saklamakdan, önümi gaýtadan işlemekden we ulanmakdan başlap, galyndylaryň parçalanmagyna (pökülmegine) çenli tamamlanýar. Bambuk önümleriniň ýaşaýyş döwrüniň dowamyndaky uglerod sikli bäş esasy tapgyry öz içine alýar: bambuk ösdürip ýetişdirmek (ekmek, dolandyrmak we ulanmak), çig mal öndürmek (bambuk ýa-da bambuk şahalaryny ýygnamak, daşamak we saklamak), önümi gaýtadan işlemek we ulanmak (gaýtadan işlemegiň dowamynda dürli prosesler), satmak, ulanmak we ýok etmek (pökülmek), her tapgyrda uglerodyň fiksasiýasyny, toplanmagyny, saklanmagyny, bölünip alynmagyny we göni ýa-da gytaklaýyn uglerod zyňyndylaryny öz içine alýar (3-nji surata serediň).
Bambuk tokaýlaryny ösdürmek prosesine ekmek, dolandyrmak we ulanmak işlerinden göni ýa-da gytaklaýyn uglerod zyňyndylaryny öz içine alýan "uglerod toplamak we saklamak" baglanyşygy hökmünde garamak bolar.
Çig mal önümçiligi tokaý hojalygy kärhanalaryny we bambuk önümlerini gaýtadan işleýän kärhanalary birleşdirýän uglerod geçirijilik halkasy bolup, bambuk ýa-da bambuk şahalaryny ýygnamak, ilkinji gaýtadan işlemek, daşamak we saklamak wagtynda uglerodyň gönüden-göni ýa-da gytaklaýyn zyňyndylaryny öz içine alýar.
Önümi gaýtadan işlemek we ulanmak uglerody sekwestrasiýa etmek prosesi bolup, ol önümlerde uglerodyň uzak möhletli fiksasiýasyny, şeýle hem birlik gaýtadan işlemek, önümi gaýtadan işlemek we goşmaça önümleri ulanmak ýaly dürli proseslerden göni ýa-da gytaklaýyn uglerod zyňyndylaryny öz içine alýar.
Önüm sarp ediji üçin ulanmak tapgyryna geçenden soň, uglerod mebel, binalar, gündelik zerur zatlar, kagyz önümleri ýaly bambuk önümlerinde doly berkidilýär. Hyzmat ediş möhleti uzaldygyça, uglerody saklamak tejribesi onuň ýok edilmegine, CO2-niň parçalanmagyna we çykarylmagyna we atmosfera gaýdyp gelmegine çenli uzalýar.
Çžou Pengfeý we beýlekileriň (2014) geçiren gözlegine görä, bambukyň açylýan görnüşinde bambuk kesiş tagtalary ylmy-barlag obýekti hökmünde alyndy we "Ömürlik siklinde harytlaryň we hyzmatlaryň parnik gazlarynyň zyňyndylary üçin baha beriş spesifikasiýalary" (PAS 2050:2008) baha beriş standarty hökmünde kabul edildi. Çig mal daşamak, önümi gaýtadan işlemek, gaplamak we ammarlamak ýaly ähli önümçilik prosesleriniň uglerod dioksidi zyňyndylaryny we uglerodyň saklanyşyny hemmetaraplaýyn bahalandyrmak üçin B2B baha beriş usulyny saýlaň (4-nji surata serediň). PAS2050 uglerod yzynyň ölçegleriniň çig mal daşamakdan başlamalydygyny we uglerod zyňyndylarynyň we çig maldan uglerodyň geçirilmeginiň, önümiň paýlanyşyna (B2B) göçürilmeginiň ilkinji derejeli maglumatlarynyň uglerod yzynyň ölçegini kesgitlemek üçin takyk ölçelmelidigini şertlendirýär.
Bambuk önümleriniň tutuş ömürlik döwründe uglerod yzyny ölçemegiň çarçuwasy
Bambuk önüminiň ýaşaýyş döwrüniň her bir tapgyry üçin esasy maglumatlary ýygnamak we ölçemek ýaşaýyş döwrüniň seljermesiniň esasyny düzýär. Esasy maglumatlara ýer eýeçiligi, suw sarp edilişi, dürli energiýa tagamlarynyň (kömür, ýangyç, elektrik energiýasy we ş.m.) sarp edilişi, dürli çig mallaryň sarp edilişi we netijede alnan material we energiýa akymynyň maglumatlary girýär. Maglumat ýygnamak we ölçemek arkaly bambuk önümleriniň ýaşaýyş döwrüniň dowamynda uglerod yzynyň ölçeýişini geçirmek.
(1) Bambuk tokaýlaryny ösdürip ýetişdirmek tapgyry
Uglerodyň siňdirilmegi we toplanmagy: ösüp çykmagy, ösüşi we ösüşi, täze bambuk şahalarynyň sany;
Uglerodyň saklanmagy: bambuk tokaý gurluşy, bambukyň duruş derejesi, ýaş gurluşy, dürli organlaryň biomassasy; zir-zibil gatlagynyň biomassasy; Toprak organiki uglerodyň saklanmagy;
Uglerod zyňyndylary: uglerodyň saklanmagy, parçalanma wagty we zir-zibiliň çykmagy; Topragyň dem alyşy uglerod zyňyndylary; Ekmek, dolandyryş we işewürlik işleri üçin işçi güýji, energiýa, suw we dökün ýaly daşarky energiýa sarp edilişi we materiallaryň sarp edilişi netijesinde emele gelýän uglerod zyňyndylary.
(2) Çig mal öndürmek tapgyry
Uglerod geçirijiligi: hasyl ýygnamak möçberi ýa-da bambuk şahalarynyň möçberi we olaryň biokütlesi;
Uglerodyň yzyna gaýdylyşy: agaç kesmekden ýa-da bambuk şahalaryndan galan galyndylary, ilkinji gaýtadan işlemek galyndylary we olaryň biokütlesi;
Uglerod zyňyndylary: Bambuk ýa-da bambuk şahalaryny ýygnamak, ilkinji gaýtadan işlemek, daşamak, saklamak we ulanmak wagtynda daşarky energiýa we material sarp edilişi, ýagny işçi güýji we energiýa sebäpli emele gelýän uglerod zyňyndylarynyň mukdary.
(3) Önümi gaýtadan işlemek we ulanmak tapgyry
Uglerodyň sekwestrasiýasy: bambuk önümleriniň we goşmaça önümleriniň biokütlesi;
Uglerodyň yzyna gaýtarylmagy ýa-da saklanmagy: galyndylary we olaryň biomassasyny gaýtadan işlemek;
Uglerod zyňyndylary: Birlik gaýtadan işlemek, önümi gaýtadan işlemek we goşmaça önümleri ulanmak wagtynda işçi güýjüniň, energiýanyň, sarp edilýän materiallaryň we material sarp edilişi ýaly daşarky energiýa sarp edilişinden döreýän uglerod zyňyndylary.
(4) Satyş we ulanyş tapgyry
Uglerodyň sekwestrasiýasy: bambuk önümleriniň we goşmaça önümleriniň biokütlesi;
Uglerod zyňyndylary: Kärhanalardan satuw bazaryna daşamak we işçi güýji ýaly daşarky energiýa sarp edilişi sebäpli emele gelýän uglerod zyňyndylarynyň möçberi.
(5) Ýok etmek tapgyry
Uglerodyň bölünip çykmagy: Galyndy önümleriň uglerod saklanyşy; Parçalanma wagty we bölünip çykmagynyň mukdary.
Beýleki tokaý senagatlaryndan tapawutlylykda, bambuk tokaýlary ylmy usulda agaç kesmekden we ulanmakdan soň öz-özüni täzeleýär, tokaýlary gaýtadan dikeltmek zerurlygy bolmazdan. Bambuk tokaýlarynyň ösüşi ösüşiň dinamiki deňagramlylygynda bolýar we yzygiderli sabit uglerody özüne siňdirip, uglerody toplap we saklap, uglerodyň toplanmagyny yzygiderli güýçlendirip bilýär. Bambuk önümlerinde ulanylýan bambuk çig malynyň paýy uly däl we uzak möhletli uglerodyň toplanmagyna bambuk önümlerini ulanmak arkaly ýetip bolýar.
Häzirki wagtda bambuk önümleriniň tutuş ömürlik döwrüniň dowamynda uglerod siklini ölçemek boýunça hiç hili ylmy-barlag işleri ýok. Bambuk önümleriniň satuw, ulanylyş we ýok edilme tapgyrlarynda uglerod zyňyndylarynyň uzak wagty sebäpli, olaryň uglerod yzyny ölçemek kyn. Iş ýüzünde uglerod yzyny bahalandyrmak adatça iki derejä gönükdirilendir: birinjisi, çig maldan önümlere çenli önümçilik prosesinde uglerodyň saklanyşyny we zyňyndylaryny kesgitlemek; ikinjisi, bambuk önümlerini ekilenden önümçilige çenli bahalandyrmak.
Ýerleşdirilen wagty: 2024-nji ýylyň 17-nji sentýabry
